CỔ PHẦN RUỘNG THẠCH
PHẦN MỘT: MÙA GOM
Chương 1: Người về từ phố thị
Cảnh trở về Tràng Định vào một chiều tháng Mười.
Mưa phùn lất phất trên con đường đất đỏ dẫn vào huyện. Chiếc xe khách cũ kỹ nhả anh xuống đầu dốc cùng cái ba lô vải bạc màu và một khoản nợ hơn bốn trăm triệu đồng đang đè nặng trong ngực.
Tràng Định vẫn vậy.
Những sườn đồi xanh thẫm màu thạch đen đang độ thu hoạch. Từng tảng thạch thô to như cái mâm, vỏ nâu sần sùi, được bổ ra phơi trắng cả triền núi. Mùi thạch tươi hăng hắc quyện với khói đốt đồng chiều khiến Cảnh đứng lặng hồi lâu.
Bảy năm.
Bảy năm anh rời cái huyện nghèo biên giới này để vào Bình Dương làm công nhân. Rồi chạy theo lô đề, crypto, forex – tất cả những thứ mà dân lao động phổ thông như anh gọi là "đổi đời nhanh". Để rồi cuối cùng, thứ đổi đời duy nhất là khoản nợ chồng chất và một cú điện thoại lúc nửa đêm từ mẹ già:
"Về đi con. Còn có mảnh vườn."
Mẹ Cảnh đang ngồi trước hiên nhà sàn cũ, đôi tay nhăn nheo nhặt những cọng thạch khô còn sót lại từ vụ trước. Bà không hỏi gì nhiều. Chỉ lặng lẽ nấu nồi cơm, xới cho con trai một bát đầy, rồi nói bằng giọng đều đều:
"Thạch năm nay được mùa. Nhưng thương lái ép giá dữ lắm."
Cảnh cắm cúi ăn. Không đáp.
Nhưng trong đầu anh đã bắt đầu vận hành một cỗ máy mà bảy năm tha phương đã mài giũa. Cỗ máy của một kẻ từng mất tất cả, từng nhìn bảng điện tử nhảy số xanh đỏ đến mức hiểu rằng mọi trò chơi tài chính đều vận hành theo cùng một quy luật: ai kiểm soát dòng tiền và tâm lý, kẻ đó thắng.
---
Chương 2: Những mảnh vỡ
Sáng hôm sau, Cảnh ra chợ huyện.
Chợ Tràng Định họp trên một bãi đất rộng cạnh con sông Kỳ Cùng. Ngày mùa thạch, cả chợ chỉ bán một thứ: thạch đen. Nhưng người mua thì chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Lâm "cò".
Hắn ta ngồi giữa chợ như một ông vua không ngai. Chiếc xe bán tải đỗ ngay bên cạnh, thùng sau chất đầy bao tải. Một chiếc bàn nhựa, một cuốn sổ, một cây bút bi – và một cái loa phóng thanh cũ kỹ phát ra giọng hắn đều đều:
"Mười hai nghìn một cân tươi. Không bớt. Không kỳ kèo. Ai bán thì cân, không thì chở về."
Cảnh đứng nép bên một sạp hàng rong, quan sát.
Một người đàn ông trung niên gầy gò dắt chiếc xe máy cà tàng chở ba bao thạch tiến vào. Mặt ông ta nhăn nhó:
"Anh Lâm, mười hai nghìn thì lỗ mất. Phân bón, công cán..."
"Thì ông chở về." Lâm thậm chí không ngước lên. "Mai Trung Quốc nó ngừng mua, tôi trả tám nghìn cũng không dám."
Người đàn ông im bặt. Một lúc sau, cúi xuống dỡ bao.
Cảnh nhẩm tính trong đầu. Mỗi cân thạch tươi sau khi sơ chế còn khoảng ba lạng khô. Giá thạch khô xuất sang Trung Quốc hiện tại là bao nhiêu, anh không biết chính xác. Nhưng nhìn cách Lâm "cò" vận hành, anh đoán con số đó ít nhất phải gấp ba, gấp bốn lần.
Buổi trưa, Cảnh tìm đến quán nước của bà Tư – nơi duy nhất trong huyện có wifi và một cái laptop cũ mèm cho khách dùng ké. Anh lên mạng, lần mò các báo cáo thị trường nông sản, các bài phân tích về thạch đen Lạng Sơn.
Con số hiện ra khiến anh ngồi bất động.
Tổng sản lượng thạch đen của huyện Tràng Định và các vùng lân cận ước tính khoảng hai mươi lăm nghìn tấn tươi mỗi năm. Quy ra thạch khô khoảng bảy đến tám nghìn tấn. Với giá xuất khẩu trung bình tám mươi đến một trăm nghìn một cân khô, tổng giá trị ngành lên đến hơn ba trăm tỷ đồng mỗi năm.
Ba trăm tỷ.
Và không có một doanh nghiệp nào trong vùng đạt doanh thu quá mười tỷ.
Mọi thứ bị xé nhỏ, phân mảnh, rồi chảy hết vào tay những thương lái như Lâm.
Cảnh gập laptop, bước ra ngoài. Nắng chiều đổ dài trên những sườn đồi thạch xanh ngắt. Anh đứng nhìn, và lần đầu tiên sau nhiều tháng, một ý nghĩ rõ ràng hình thành trong tâm trí:
"Không cần trồng. Tao sẽ gom cả ngành."
---
Chương 3: Kế hoạch trên giấy kẻ ô
Đêm.
Căn nhà sàn nhỏ của mẹ Cảnh nằm khuất sau rặng tre. Trong buồng, dưới ánh đèn vàng vọt, Cảnh trải ra một tập giấy kẻ ô vuông – loại giấy học sinh cũ mà mẹ anh vẫn dùng để ghi chép tiền phân bón.
Anh bắt đầu vẽ.
Không phải bản đồ ruộng đất. Mà là một sơ đồ tài chính.
Vòng ngoài cùng: nông dân – những người tạo ra sản phẩm nhưng không có quyền định giá.
Vòng giữa: thương lái như Lâm – những kẻ kiểm soát kênh phân phối và thông tin thị trường.
Vòng trong cùng: doanh nghiệp chế biến – số ít, manh mún, phụ thuộc vào thương lái.
Và bên ngoài tất cả: thị trường Trung Quốc – nơi quyết định giá cuối cùng.
Cảnh nhìn vào sơ đồ. Điểm yếu của toàn bộ hệ thống này nằm ở đâu?
Không phải ở thị trường Trung Quốc. Không phải ở nông dân.
Mà ở lòng tin.
Nông dân không tin nhau. Không tin doanh nghiệp. Chỉ tin vào tiền mặt trả ngay. Vì thế họ bị Lâm thao túng dễ dàng.
Muốn phá vỡ thế độc quyền của thương lái, chỉ có một cách: tạo ra một thứ đáng tin hơn tiền mặt.
Cảnh dừng bút.
Một ý tưởng bắt đầu nhen nhóm. Điên rồ. Nhưng nếu anh đã từng chơi những trò điên rồ như crypto và forex, thì đây có lẽ là trò điên rồ nhất – và cũng thực tế nhất – anh từng nghĩ đến.
"Nếu mỗi cân thạch không chỉ là hàng hóa, mà còn là một phần quyền sở hữu..."
Anh lật sang trang giấy mới. Viết tiêu đề:
"PHƯƠNG ÁN CỔ PHẦN HÓA NÔNG DÂN"
---
Chương 4: Người đàn bà mang sổ sách
Ba ngày sau, Cảnh xuống thị trấn tìm Hà.
Hà là kế toán duy nhất của một xưởng chế biến gỗ đã phá sản, hiện đang ngồi nhà làm dịch vụ khai thuê thuế cho dân buôn bán nhỏ. Người đàn bà ba mươi ba tuổi, chưa chồng, sống cùng mẹ già trong căn nhà cấp bốn cuối phố. Chị ta có đôi mắt sắc lạnh sau cặp kính cận dày cộp, và một bộ óc tính toán mà theo lời đồn, có thể phát hiện sai sót một nghìn đồng trong cả tỷ bạc.
Cảnh đặt tập giấy kẻ ô lên bàn.
"Tôi cần chị giúp."
Hà cầm lên, lật từng trang. Mất mười lăm phút. Rồi chị ta tháo kính, lau cẩn thận, và nhìn Cảnh chằm chằm:
"Anh định biến nông dân thành cổ đông công ty chưa có lấy một đồng doanh thu?"
"Đúng."
"Với số vốn hiện tại là một khoản nợ bốn trăm triệu?"
"Đúng."
Hà im lặng thêm một lúc. Rồi chị ta mở ngăn kéo, lấy ra một cuốn sổ cái bìa da đã sờn góc:
"Tôi cần ba mươi phần trăm."
Cảnh nhướn mày.
"Không phải cổ phần." Hà nói chậm rãi. "Ba mươi phần trăm quyền quyết định tài chính. Tôi không muốn làm thuê cho một kẻ điên rồi nhìn hắn ta lao cả con tàu xuống vực."
Cảnh nhìn vào mắt chị ta. Đôi mắt ấy không có vẻ gì là đang đùa.
"Đồng ý." Anh nói. "Nhưng chị phải tin vào kế hoạch này như tin vào sổ sách của mình."
"Tôi không tin vào kế hoạch." Hà đáp. "Tôi tin vào con số. Và con số trong này..." Chị ta gõ nhẹ lên tập giấy kẻ ô. "...có lý."
---
Chương 5: Thành lập
Hai tháng sau.
Công ty Cổ phần Nông sản Tràng Định chính thức ra đời trong một buổi sáng mù sương.
Văn phòng là căn nhà sàn cũ của mẹ Cảnh. Bàn ghế là đồ mượn từ nhà văn hóa xã. Con dấu pháp nhân được khắc vội ở tiệm photocopy đầu huyện. Vốn điều lệ ghi trên giấy là mười tỷ đồng, nhưng tiền thực góp chỉ vỏn vẹn hai trăm triệu – số tiền Hà vay mượn từ người thân sau khi thế chấp căn nhà cấp bốn của mình.
Buổi họp đầu tiên có ba người: Cảnh, Hà, và một thanh niên địa phương tên Thắng – người được thuê làm tài xế kiêm tạp vụ với mức lương năm triệu một tháng.
"Bây giờ làm gì?" Hà hỏi, tay đã mở sẵn sổ cái.
Cảnh đứng dậy, bước ra lan can nhìn xuống thung lũng thạch xanh ngút ngàn:
"Đi gặp nông dân."
---
Chương 6: Hợp đồng đầu tiên
Bản Piên là thôn xa nhất, cao nhất, nghèo nhất của huyện Tràng Định.
Đường lên Bản Piên mùa này là một thử thách với bất kỳ phương tiện nào không phải xe bò. Chiếc xe máy Wave cà tàng của Thắng gầm rú từng hồi, chở Cảnh ngồi sau ôm chặt cặp tài liệu.
Nhà ông Sùng A Páo nằm chênh vênh trên một mỏm đồi. Người đàn ông dân tộc Dao sáu mươi tuổi có khuôn mặt khắc khổ như tảng đá núi. Ông ta nhìn hai kẻ lạ mặt từ dưới xuân lên với ánh mắt đầy hoài nghi.
"Tao không bán cho thương lái mới." Ông Páo nói cụt lủn, tay vẫn không ngừng xếp những tảng thạch vừa thu hoạch. "Lâm trả mười hai nghìn. Mày trả mười lăm cũng không bán."
"Tôi không mua thạch." Cảnh đáp.
Ông Páo dừng tay.
"Tôi đến để bàn chuyện làm ăn lâu dài."
Cảnh trải tờ hợp đồng ra mặt bàn gỗ mun. Đó không phải hợp đồng thu mua thông thường. Đó là một bản thỏa thuận hợp tác gồm bốn trang, với những điều khoản được Hà soạn kỹ lưỡng.
Nội dung chính:
1. Ông Páo đồng ý cung cấp toàn bộ sản lượng thạch đen của gia đình cho Công ty Tràng Định trong vòng ba năm.
2. Giá thu mua được cố định ở mức mười lăm nghìn đồng một cân tươi – cao hơn thị trường hai mươi lăm phần trăm – và sẽ được điều chỉnh tăng theo lạm phát mỗi năm.
3. Đổi lại, với mỗi tấn thạch cung cấp, ông Páo sẽ nhận được năm trăm cổ phiếu nội bộ của công ty.
4. Số cổ phiếu này được ghi nhận trong sổ cổ đông chính thức, có thể chuyển nhượng nội bộ sau hai năm, và có thể bán ra công chúng nếu công ty niêm yết trong tương lai.
Ông Páo nhìn tờ giấy hồi lâu. Rồi ông ngước lên:
"Cổ phiếu là cái gì?"
Cảnh mất gần hai tiếng để giải thích. Anh dùng mọi phép so sánh có thể: như góp vốn nuôi lợn, như mua đất chờ lên giá, như gửi tiền tiết kiệm nhưng lãi cao hơn...
Ông Páo lắc đầu.
"Tao không hiểu mấy thứ đó. Tao chỉ biết trồng thạch."
Cảnh im lặng một lúc. Rồi anh nói:
"Bác có tin cháu không?"
Ông Páo nhìn anh. Nhìn thật lâu. Đôi mắt già nua dưới lớp da nhăn nheo ánh lên một tia gì đó khó đoán.
"Tao nhớ mày." Ông nói chậm rãi. "Mày là thằng con bà Liên. Ngày xưa mày hay lên đây chăn trâu với thằng con trai tao."
Cảnh giật mình. Anh không ngờ ông Páo còn nhớ.
"Thằng con tao chết rồi." Giọng ông Páo đều đều. "Ngã xuống vực lúc đi hái thạch thuê cho Lâm. Chết ba ngày mới tìm thấy xác."
Khoảng lặng kéo dài.
"Được." Ông Páo đột ngột nói. "Tao ký. Không phải vì mày. Mà vì tao ghét cái thằng Lâm đó."
Ông lão lấy ngón tay cái chấm mực đỏ, ấn xuống tờ hợp đồng.
Đó là hợp đồng đầu tiên.
---
Chương 7: Lan truyền
Tin tức lan đi nhanh hơn Cảnh dự tính.
Trong vòng một tuần, mười bảy hộ nông dân ở Bản Piên và các thôn lân cận đã tìm đến căn nhà sàn của mẹ Cảnh. Người ta tò mò về "cái giấy có chữ ký của ông Páo", về "cái giá mười lăm nghìn", và về "cái cổ phiếu gì đó nghe lạ lạ".
Hà làm việc như một cỗ máy.
Chị ta thiết lập một hệ thống ghi chép tỉ mỉ đến kinh ngạc. Mỗi hộ nông dân được cấp một mã số riêng. Mỗi ký thạch nhập vào đều được cân đo, ghi chép, và quy đổi ra cổ phần theo công thức chuẩn. Cuối mỗi tuần, Hà công bố một bảng tổng kết đơn giản, dán ngay trước cửa nhà sàn.
Tuần đầu tiên: 17 hộ, 23 tấn thạch tươi.
Tuần thứ hai: 43 hộ, 61 tấn.
Tuần thứ ba: 89 hộ, 140 tấn.
Khoản tiền mặt hai trăm triệu của Hà cạn dần với tốc độ chóng mặt. Mỗi ngày trôi qua là một cuộc chiến với dòng tiền. Nhưng Cảnh vẫn bình tĩnh. Anh biết rằng trận chiến thực sự còn chưa bắt đầu.
---
Chương 8: Phản đòn đầu tiên
Lâm "cò" không phải kẻ ngủ quên.
Hắn ta phát hiện ra sự bất thường khi lượng thạch đổ về các điểm thu mua của hắn giảm gần ba mươi phần trăm chỉ trong hai tuần. Ban đầu hắn tưởng do thời tiết. Sau đó, một tay chân rỉ tai hắn về "cái thằng nhà quê mới về, đang mua thạch giá mười lăm nghìn".
Lâm cười khẩy.
"Mười lăm nghìn? Để xem nó trụ được bao lâu."
Hắn ra lệnh: tăng giá thu mua lên mười sáu nghìn.
Ngay lập tức, dòng thạch chảy về phía Cảnh bắt đầu chững lại. Một số hộ đã ký hợp đồng bắt đầu dao động. Một số hộ chưa ký thì quay xe.
"Không sao." Cảnh nói với Hà khi thấy chị ta cau có nhìn bảng số liệu. "Đây mới là đòn thăm dò."
Nhưng rồi một tuần sau, đòn thực sự giáng xuống.
Một buổi sáng, khi Cảnh vừa bước ra khỏi nhà, anh thấy một đám đông đang tụ tập trước cổng. Dẫn đầu là một người đàn ông trung niên có bộ ria mép rậm – một tay chân thân cận của Lâm.
"Thằng Cảnh kia!" Hắn ta chỉ thẳng mặt. "Mày lừa dân à?"
Tiếng xì xào nổi lên.
"Tao nghe nói rồi." Hắn ta nói lớn. "Công ty của mày không có vốn. Mày đang lấy tiền của người đến sau trả cho người đến trước. Đa cấp! Lừa đảo!"
Đám đông nhốn nháo. Vài gương mặt bắt đầu lộ vẻ hoang mang.
Cảnh bước ra, đứng trước cổng. Anh không quát tháo, không phản bác vội. Anh chỉ lặng lẽ quay vào nhà, ôm ra một chồng sổ sách – tất cả những gì Hà đã ghi chép trong suốt một tháng qua.
"Mời mọi người vào." Anh nói. "Tôi sẽ giải thích từng con số."
Buổi giải thích kéo dài ba tiếng đồng hồ.
Cảnh và Hà lần lượt trình bày: tiền đã trả cho nông dân, tiền đang có trong tài khoản, kế hoạch tiêu thụ thạch, và quan trọng nhất – sổ cổ đông với tên tuổi từng hộ gia đình được ghi rõ ràng.
"Cổ phần không phải giấy lộn." Hà nói, giọng sắc lạnh. "Nó là quyền sở hữu một phần công ty. Nếu công ty có lãi, các người được chia. Nếu công ty lên sàn, các người có thể bán. Đó là luật."
Đám đông lặng dần.
Người đàn ông ria mép còn định nói thêm, nhưng ông Páo – người vẫn ngồi im từ đầu – đột ngột đứng dậy.
"Tao đã nhận tiền." Ông nói cộc lốc. "Đúng hẹn. Không thiếu một đồng. Thằng Lâm mày về bảo nó, đừng có bày trò."
Nói rồi ông bỏ về.
Đó là tín hiệu. Từng người, từng người trong đám đông lặng lẽ giải tán. Người đàn ông ria mép nhìn theo, mặt tối sầm, rồi cũng phóng xe đi.
Cảnh thở ra.
Trận đầu tiên. Thắng.
Nhưng anh biết, Lâm sẽ không dừng lại.
---
Chương 9: Dữ liệu hóa
Sau sự kiện hôm đó, Cảnh hiểu một điều: lòng tin dựa trên tình cảm sẽ nhanh chóng sụp đổ khi có sóng gió. Thứ duy nhất bền vững là dữ liệu.
Anh bắt tay vào xây dựng hệ thống.
Thắng – cậu tài xế trẻ – được giao nhiệm vụ mới: mỗi ngày chạy xe khắp các thôn, không phải để chở thạch, mà để ghi chép. Anh ta mang theo một cuốn sổ, ghi lại từng chi tiết: thôn nào đang thu hoạch, diện tích bao nhiêu, sản lượng dự kiến ra sao, thời tiết ảnh hưởng thế nào...
Hà nhập tất cả vào một file Excel khổng lồ. Dần dần, một bức tranh toàn cảnh về ngành thạch đen Tràng Định hiện ra với độ chi tiết chưa từng có.
Cảnh phát hiện ra quy luật: sản lượng thạch mỗi năm biến động theo một chu kỳ nhất định, phụ thuộc vào lượng mưa tháng Tư và tháng Năm. Năm nào mưa nhiều, sản lượng giảm. Năm nào nắng hanh, sản lượng tăng.
Và Lâm "cò" luôn thu mua nhiều nhất vào đầu vụ, khi nông dân cần tiền trả nợ phân bón, với giá rẻ mạt. Sau đó hắn ta găm hàng, chờ giá lên rồi mới xuất sang Trung Quốc.
"Nếu mình làm ngược lại..." Cảnh nói với Hà trong một buổi tối muộn. "Mua vào cuối vụ, khi Lâm hết tiền thu mua vì đã găm đầy hàng..."
"Thì mình sẽ kiểm soát được nguồn cung còn lại." Hà tiếp lời. "Nhưng cần tiền. Rất nhiều tiền."
Cảnh gật đầu. Bài toán vốn vẫn là rào cản lớn nhất.
Nhưng rồi một cơ hội bất ngờ xuất hiện.
---
Chương 10: Ông Quý
Xưởng chế biến thạch đen của ông Quý nằm ở cuối huyện, sát bờ sông. Đó là cơ sở lớn nhất vùng, với hơn năm mươi công nhân và dây chuyền sản xuất bột thạch, thạch đóng gói thô sơ. Nhưng hai năm nay, xưởng làm ăn sa sút.
Nguyên nhân: ông Quý phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn hàng từ Lâm.
Khi Cảnh tìm đến, ông Quý đang ngồi uống trà một mình trong văn phòng lạnh ngắt. Người đàn ông sáu mươi lăm tuổi có khuôn mặt phúc hậu nhưng đầy vẻ mệt mỏi.
"Chú biết cháu." Ông Quý nói sau khi nghe Cảnh trình bày. "Cháu là thằng đang gây chuyện với Lâm."
"Cháu không gây chuyện. Cháu làm ăn."
Ông Quý cười nhạt. "Ở đất này, làm ăn khác với Lâm chính là gây chuyện."
Ông rót trà mời Cảnh, rồi kể.
Hóa ra ba năm trước, ông Quý từng thử bỏ qua thương lái, tự đứng ra thu mua trực tiếp từ nông dân. Kết quả: Lâm dìm giá, khiến ông ôm một đống hàng tồn kho không xuất đi được. Sau đó, chính Lâm lại đứng ra "cứu" ông bằng cách mua lại với giá chỉ bằng sáu mươi phần trăm. Từ đó, ông Quý mắc kẹt.
"Chú không muốn dính vào mấy cuộc chiến này nữa." Ông nói. "Chú già rồi."
Cảnh đặt tách trà xuống.
"Vậy chú bán xưởng cho cháu đi."
Ông Quý sững người.
"Cháu không có tiền mặt." Cảnh nói tiếp. "Nhưng cháu có thứ này."
Anh đưa cho ông Quý bản kế hoạch tài chính do Hà soạn.
Nội dung: Cảnh đề nghị mua lại năm mươi mốt phần trăm cổ phần xưởng của ông Quý, không trả bằng tiền mặt, mà bằng cổ phiếu của Công ty Tràng Định. Ông Quý sẽ trở thành cổ đông lớn, đồng thời tiếp tục điều hành xưởng với tư cách Giám đốc Sản xuất.
"Cháu định dùng giấy lộn để mua xưởng của chú?" Ông Quý nhướn mày.
"Đây không phải giấy lộn." Cảnh đáp. "Đây là quyền sở hữu một hệ thống mà cháu đang xây dựng. Nếu chú đồng ý, xưởng của chú sẽ có nguồn nguyên liệu ổn định với giá tốt. Và chú sẽ có tiếng nói trong toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì chỉ là một mắt xích bị chèn ép."
Ông Quý im lặng rất lâu.
Rồi ông hỏi một câu không liên quan:
"Cháu có biết tại sao thạch Tràng Định lại đen và dẻo hơn thạch nơi khác không?"
Cảnh lắc đầu.
"Vì đất. Vì nước. Vì sương mù trên núi." Ông Quý chậm rãi nói. "Ba thứ đó không nơi nào có được. Nhưng mấy chục năm nay, chúng ta chỉ bán nguyên liệu thô. Chưa bao giờ bán câu chuyện."
Ông nhìn thẳng vào mắt Cảnh.
"Được. Chú đồng ý. Không phải vì cái kế hoạch này. Mà vì lâu lắm rồi mới có người dám làm."
---
Chương 11: Chuẩn hóa
Sau khi sáp nhập xưởng của ông Quý, Cảnh có trong tay ba thứ quan trọng: năng lực sản xuất, kinh nghiệm chế biến, và một hệ thống phân phối nội địa tuy nhỏ nhưng có sẵn.
Việc đầu tiên anh làm là chuẩn hóa sản phẩm.
Trước đây, thạch Tràng Định xuất đi chủ yếu ở dạng khô thô – những tảng thạch to bản, phơi nắng, đóng bao tải. Chất lượng không đồng đều, mẫu mã thô sơ. Giá bán hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái Trung Quốc.
Cảnh và ông Quý bắt tay vào cải tiến.
Dây chuyền nghiền bột thạch được nâng cấp. Sản phẩm bột thạch đen đóng gói năm trăm gram, một ký, ra đời với bao bì in hình núi rừng Tràng Định. Tiếp theo là thạch đen đóng hộp ăn liền – sản phẩm hướng đến thị trường trà sữa và đồ uống giải khát nội địa.
"Chúng ta không chỉ bán thạch." Cảnh nói trong một buổi họp. "Chúng ta bán sự tiện lợi. Bán chất lượng đồng đều. Và bán câu chuyện về một vùng đất."
Hà được giao phụ trách mảng tài chính và định giá sản phẩm. Chị ta tính toán tỉ mỉ: chi phí nguyên liệu, chi phí chế biến, chi phí đóng gói, chi phí vận chuyển... và đưa ra mức giá có lãi nhưng vẫn cạnh tranh được với hàng Trung Quốc.
Nhưng vấn đề lớn nhất vẫn là dòng tiền.
Mỗi ngày trôi qua, công ty cần tiền mặt để trả cho nông dân theo đúng hợp đồng. Trong khi đó, tiền bán hàng nội địa phải chờ hai đến ba tháng mới thu hồi được. Khoảng trống thanh khoản ngày càng lớn.
"Chúng ta sắp cạn tiền." Hà thông báo một buổi sáng, mặt không biểu cảm. "Còn đủ trả đúng hai tuần nữa."
Cảnh nhìn ra cánh đồng thạch đang vào vụ thu hoạch rộ.
"Vậy thì phải tăng tốc."
---
Chương 12: Đại hội cổ đông nông dân
Ý tưởng đến với Cảnh vào một đêm mất ngủ.
Nếu công ty đang thiếu tiền mặt, tại sao không huy động từ chính những người đã tin tưởng anh nhất – những nông dân đang nắm giữ cổ phần?
Nhưng làm sao để thuyết phục họ bỏ thêm tiền vào một thứ mà họ còn chưa hiểu rõ?
Câu trả lời nằm ở niềm tin.
Ba ngày sau, Cảnh tổ chức sự kiện đầu tiên trong lịch sử Tràng Định: "Đại hội cổ đông nông dân."
Sân nhà văn hóa huyện được trưng dụng. Hơn ba trăm người có mặt – tất cả đều là những hộ nông dân đã ký hợp đồng và nhận cổ phần. Họ đến với đủ tâm trạng: tò mò, hoài nghi, hy vọng.
Trên sân khấu, Cảnh không đứng một mình. Anh mời ông Quý, Hà, và cả ông Páo lên cùng.
"Thưa bà con." Cảnh mở đầu. "Hôm nay tôi không nói về thạch. Tôi nói về tiền."
Anh ra hiệu. Hà bật máy chiếu – một thiết bị cũ kỹ mượn từ trường cấp ba huyện.
Trên màn hình hiện ra những con số:
· Tổng sản lượng đã thu mua: 1.200 tấn thạch tươi.
· Giá trị hàng tồn kho sau chế biến: 18 tỷ đồng.
· Hợp đồng tiêu thụ nội địa đã ký: 5,2 tỷ đồng.
· Số hộ nông dân là cổ đông: 347 hộ.
"Đây là công ty của chúng ta." Cảnh nói. "Không phải của riêng tôi. Mỗi người ngồi đây đều là chủ."
Ông Páo đứng lên, tay run run cầm micrô:
"Thế cổ phần của tao đáng giá bao nhiêu?"
Câu hỏi mà tất cả đều muốn biết.
Cảnh nhìn Hà. Chị ta gật đầu.
"Theo định giá nội bộ hiện tại, mỗi cổ phiếu có giá mười nghìn đồng." Cảnh nói. "Nhưng đây mới chỉ là bắt đầu. Nếu chúng ta cùng nhau phát triển, nếu công ty lên sàn, con số này có thể tăng gấp năm, gấp mười lần."
Những tiếng xì xào nổi lên.
"Nhưng để làm được điều đó..." Cảnh hạ giọng. "Chúng ta cần thêm vốn."
Anh trình bày phương án: công ty sẽ phát hành thêm cổ phiếu nội bộ, ưu tiên cho cổ đông hiện hữu mua với giá ưu đãi. Ai có tiền thì góp tiền. Ai không có tiền thì có thể dùng chính sản lượng thạch của mình để đổi lấy thêm cổ phần.
"Tôi biết bà con còn nghi ngờ." Cảnh nói. "Nhưng hãy nhìn ông Páo."
Mọi ánh mắt đổ dồn về người đàn ông Dao già.
"Ông ấy là người đầu tiên tin tôi. Đến hôm nay, số cổ phần ông ấy nắm giữ, nếu quy ra tiền, đã là hai mươi ba triệu đồng."
Tiếng ồ lên.
"Hai mươi ba triệu?" Một người phụ nữ thốt lên. "Từ mấy tấn thạch thôi á?"
"Từ mấy tấn thạch và lòng tin." Cảnh đáp.
Kết thúc đại hội, đã có thêm một trăm hai mươi hộ đăng ký góp thêm vốn, bằng tiền mặt hoặc bằng thạch. Tổng số tiền huy động được là hơn bảy trăm triệu đồng.
Không nhiều so với nhu cầu thực tế. Nhưng đủ để sống sót qua mùa vụ.
Và quan trọng hơn, một cộng đồng cổ đông thực sự đã bắt đầu hình thành.
---
Chương 13: Bóng ma quá khứ
Lâm "cò" không đến đại hội. Nhưng hắn biết tất cả.
Trong căn nhà gạch ba tầng khang trang nhất huyện – thành quả của hai mươi năm buôn thạch – Lâm ngồi trước màn hình máy tính, xem lại video buổi đại hội do tay chân quay lén.
"Khá lắm." Hắn lẩm bẩm. "Dùng niềm tin để huy động vốn. Học được trò này ở đâu ra vậy?"
Ngồi đối diện Lâm là một người đàn ông trẻ hơn, tầm ba mươi lăm tuổi, veston lịch sự – điều hiếm thấy ở Tràng Định. Anh ta tên Khôi, đại diện của một quỹ đầu tư từ Hà Nội có tên Bắc Hà Capital.
"Mô hình của họ không mới." Khôi nói, giọng nhẹ nhàng như phân tích chứng khoán. "Biến nông dân thành cổ đông để khóa nguồn cung. Nhưng có một điểm yếu chết người."
"Điểm gì?" Lâm hỏi.
"Dòng tiền. Họ đang sống dựa vào niềm tin. Chỉ cần một cú sốc thị trường, niềm tin tan vỡ, mọi thứ sụp đổ."
Lâm nheo mắt. "Mày định tạo cú sốc?"
Khôi cười mỉm. "Tôi không cần tạo. Nó sắp tự đến rồi."
Hắn đẩy về phía Lâm một tập tài liệu. Trên đó là những báo cáo tình báo thị trường mà chỉ có những tay chơi lớn mới tiếp cận được: Trung Quốc đang chuẩn bị siết chặt kiểm soát biên giới. Một đợt truy quét hàng lậu quy mô lớn sắp diễn ra. Xuất khẩu tiểu ngạch – con đường sống của thạch Tràng Định – sẽ bị tắc.
"Khi đó, giá thạch sẽ sụp." Khôi nói. "Nông dân sẽ hoảng loạn. Họ sẽ đòi tiền mặt. Và cái công ty cổ phần kia... sẽ chết."
Lâm nhìn tập tài liệu, rồi nhìn Khôi.
"Tao ghét làm việc với dân tài chính." Hắn nói. "Nhưng lần này, có vẻ hợp lý."
---
Chương 14: Sóng ngầm
Một tháng sau.
Những dấu hiệu đầu tiên xuất hiện.
Xe hàng của các thương lái nhỏ lẻ bắt đầu ùn ứ ở cửa khẩu Tân Thanh. Tin đồn lan nhanh: Trung Quốc tăng cường kiểm tra, nhiều lô hàng bị trả về. Giá thạch khô trên thị trường tự do bắt đầu rung lắc.
Lâm "cò" lập tức hành động.
Hắn tuyên bố tạm ngừng thu mua "vì lý do thị trường". Các điểm thu mua của hắn đồng loạt đóng cửa. Giá thạch tươi lập tức rơi từ mười lăm nghìn xuống mười hai nghìn, rồi mười nghìn.
Nhưng cú đánh thực sự đến một tuần sau đó.
Cửa khẩu chính thức hạn chế thông quan.
Giá thạch khô lao dốc không phanh. Từ một trăm nghìn một cân khô xuống tám mươi nghìn, rồi sáu mươi nghìn, rồi bốn mươi nghìn.
Toàn bộ vùng Tràng Định rơi vào hoảng loạn.
Những nông dân chưa ký hợp đồng với Cảnh đổ xô đi bán tháo với bất kỳ giá nào. Những người đã ký hợp đồng bắt đầu dao động. Tin nhắn, cuộc gọi dồn dập đổ về máy Cảnh:
"Có trả tiền đúng hạn không đấy?"
"Tao nghe nói công ty sắp phá sản!"
"Cổ phần của tao giờ bán cho ai?"
Hà ngồi trong văn phòng, mặt cắt không còn giọt máu. Chị ta đã dự trù kịch bản xấu, nhưng không ngờ nó đến nhanh và mạnh như vậy.
"Dòng tiền hiện tại chỉ đủ trả đúng ba ngày nữa." Chị nói. "Nếu tình hình không cải thiện..."
"Sẽ cải thiện." Cảnh ngắt lời.
Anh đứng dậy, bước ra ban công. Bên dưới, một nhóm nông dân đã tụ tập trước cổng, vẻ mặt lo lắng.
"Thắng!" Cảnh gọi. "Chuẩn bị xe. Đi gặp từng hộ."
---
Chương 15: Những cuộc gặp trong đêm
Ba ngày tiếp theo là ba ngày dài nhất trong cuộc đời Cảnh.
Anh và Thắng đi khắp các thôn, từ Bản Piên đến Nà Tềng, từ Khuổi Luông đến Khau Dầng. Mỗi điểm dừng là một cuộc nói chuyện với những người nông dân đang hoang mang tột độ.
Có người muốn hủy hợp đồng.
Có người đòi bán cổ phần lấy tiền mặt.
Có người chỉ đơn giản muốn biết: "Tao còn được trả tiền không?"
Cảnh không hứa hẹn viển vông. Anh cho họ xem sổ sách. Cho họ thấy hàng tồn kho vẫn còn nguyên giá trị. Cho họ thấy những hợp đồng nội địa đã ký với các chuỗi trà sữa ở Hà Nội và Sài Gòn.
"Thị trường Trung Quốc chỉ là một phần." Anh nói đi nói lại. "Chúng ta đang xây dựng thị trường của riêng mình. Sẽ mất thời gian. Nhưng nếu bà con bỏ cuộc bây giờ, mọi thứ sẽ quay lại như cũ – Lâm sẽ lại là người duy nhất định giá."
Ở Bản Piên, ông Páo đứng ra nói với bà con trong thôn:
"Tao không bán. Ai muốn bán thì bán phần của mình đi."
Câu nói của ông lão có sức nặng hơn bất kỳ lời thuyết phục nào của Cảnh. Một phần vì ông là người có uy tín. Một phần vì ai cũng thấy: ông Páo đã nhận đủ tiền thạch đúng hạn suốt ba tháng qua, trong khi những người bán cho Lâm đang phải chấp nhận giá rẻ mạt hoặc ôm hàng tồn.
Dần dần, làn sóng hoảng loạn lắng xuống.
Nhưng Cảnh biết, đây mới chỉ là tạm thời. Nếu không có giải pháp thực sự cho đầu ra, niềm tin sẽ lại lung lay.
Anh cần một cú hích.
---
Chương 16: Nước cờ nội địa
Cú hích đến từ Hà Nội.
Thông qua một người bạn cũ thời Bình Dương, Cảnh kết nối được với ông Minh – Giám đốc chuỗi cung ứng của một hệ thống trà sữa lớn có chi nhánh khắp cả nước. Ông Minh đang tìm nguồn thạch đen ổn định để thay thế hàng nhập khẩu từ Đài Loan.
Buổi gặp diễn ra trong một quán cà phê ở trung tâm Hà Nội.
Cảnh mang theo mẫu bột thạch và thạch đóng hộp do xưởng ông Quý sản xuất. Ông Minh xem xét kỹ lưỡng, thậm chí còn yêu cầu pha thử một cốc trà sữa ngay tại chỗ.
"Cũng được." Ông nói sau khi nếm thử. "Nhưng giá của anh cao hơn hàng Đài Loan mười lăm phần trăm."
"Vì chúng tôi không dùng chất bảo quản." Cảnh đáp. "Và chúng tôi có thể cung cấp ổn định quanh năm, không phụ thuộc vào nhập khẩu."
Ông Minh im lặng một lúc.
"Tôi cần năm tấn mỗi tháng. Có đáp ứng được không?"
Cảnh tính nhanh trong đầu. Năm tấn thạch thành phẩm mỗi tháng tương đương khoảng hai mươi tấn thạch tươi – hoàn toàn nằm trong khả năng.
"Được."
"Vậy ký hợp đồng một năm. Nhưng có một điều kiện." Ông Minh nhìn thẳng vào mắt Cảnh. "Tôi muốn đến tận nơi xem quy trình sản xuất."
Một tuần sau, ông Minh có mặt ở Tràng Định.
Cảnh đích thân đưa ông đi thăm các ruộng thạch, xưởng chế biến, gặp gỡ nông dân. Ông Minh quan sát tỉ mỉ, hỏi rất nhiều câu hỏi, và không giấu vẻ ngạc nhiên khi biết rằng những người nông dân kia đều là cổ đông của công ty.
"Mô hình của anh lạ đấy." Ông nói vào buổi tối cuối cùng. "Nhưng có vẻ hiệu quả."
Hợp đồng được ký ngay sau đó.
Năm tấn mỗi tháng, giá cố định trong một năm đầu, sau đó điều chỉnh theo thị trường. Tổng giá trị hợp đồng khoảng hai tỷ đồng mỗi năm – không quá lớn, nhưng đủ để tạo ra dòng tiền ổn định đầu tiên cho công ty.
Quan trọng hơn, nó chứng minh rằng thạch Tràng Định có thể sống mà không cần xuất khẩu sang Trung Quốc.
---
Chương 17: Tin ngược
Sau hợp đồng với chuỗi trà sữa, Cảnh tung ra một chiêu mạo hiểm.
Anh thuê một đơn vị truyền thông nhỏ ở Lạng Sơn, làm một phóng sự ngắn về quy trình sản xuất thạch đen Tràng Định. Trong phóng sự, anh cố tình để lộ thông tin: công ty đang đàm phán với một đối tác Nhật Bản để xuất khẩu thạch đen đạt chuẩn organic.
Thực tế, cuộc đàm phán mới chỉ ở giai đoạn thăm dò. Nhưng Cảnh biết: trong thời đại thông tin, tin đồn có sức mạnh không kém sự thật.
Phóng sự được chia sẻ rộng rãi trên các hội nhóm nông sản. Chỉ trong vài ngày, giá thạch khô trên thị trường tự do bắt đầu nhích lên. Từ bốn mươi nghìn lên bốn lăm nghìn, rồi năm mươi nghìn.
Tâm lý thị trường thay đổi.
Những thương lái nhỏ lẻ bắt đầu quay lại thu mua. Những nông dân đã bán tháo bắt đầu tiếc nuối. Và những cổ đông của Cảnh bắt đầu thở phào.
Lâm "cò" gọi điện cho Khôi, giọng bực tức:
"Thằng đó đang thao túng tin tức. Mày bảo nó sắp chết cơ mà?"
Khôi bình thản: "Đây mới là màn dạo đầu. Đừng vội."
---
Chương 18: Quỹ Bắc Hà xuất hiện
Hai tháng sau khủng hoảng, công ty Cổ phần Nông sản Tràng Định đã ổn định trở lại.
Doanh thu từ hợp đồng trà sữa đều đặn chảy về. Một vài đơn hàng xuất khẩu nhỏ sang thị trường Đông Âu bắt đầu xuất hiện. Xưởng chế biến của ông Quý hoạt động hết công suất. Và quan trọng nhất, số lượng nông dân đăng ký tham gia mô hình cổ phần đã vượt qua con số năm trăm hộ.
Nhưng Cảnh biết, sóng yên không có nghĩa là biển lặng.
Một buổi chiều, một chiếc xe sang trọng mang biển Hà Nội đỗ trước cổng công ty. Người bước xuống là Khôi – trong bộ veston xám lịch lãm, nụ cười thường trực trên môi.
"Chào anh Cảnh. Tôi là Khôi, đại diện Quỹ đầu tư Bắc Hà."
Họ ngồi trong văn phòng cũ kỹ của Cảnh. Khôi đặt lên bàn một tập hồ sơ dày cộp.
"Quỹ chúng tôi đánh giá cao mô hình của anh. Chúng tôi muốn đầu tư."
Cảnh mở tập hồ sơ. Con số đầu tư là năm mươi tỷ đồng, đổi lấy bốn mươi chín phần trăm cổ phần công ty. Kèm theo đó là những điều khoản về quyền kiểm soát tài chính, quyền phủ quyết các quyết định lớn, và một lộ trình niêm yết bắt buộc trong vòng ba năm.
"Đây không phải đầu tư." Cảnh nói sau khi đọc xong. "Đây là thâu tóm."
Khôi cười. "Gọi là gì cũng được. Nhưng hãy thực tế đi, anh Cảnh. Anh đã làm rất tốt, nhưng để lên được tầm tiếp theo, anh cần vốn lớn. Và vốn lớn luôn đi kèm với điều kiện."
"Tôi cần thời gian suy nghĩ."
"Tất nhiên." Khôi đứng dậy. "Nhưng đừng lâu quá. Cơ hội không đợi ai."
Khi chiếc xe sang đã khuất bóng, Hà bước vào. Chị ta đã đứng ngoài cửa nghe toàn bộ cuộc nói chuyện.
"Bọn họ là của Lâm." Hà nói thẳng. "Em điều tra rồi. Bắc Hà Capital từng rót vốn cho ba công ty nông sản khác. Cả ba đều bị thâu tóm và bán lại cho thương lái Trung Quốc."
Cảnh không ngạc nhiên. Anh đã đoán ra từ lúc Khôi bước vào.
"Họ muốn mình làm thay công việc gom nguồn cung." Anh nói. "Sau đó họ sẽ hất mình ra và kiểm soát toàn bộ."
"Vậy giờ tính sao?"
Cảnh nhìn ra cửa sổ. Xa xa, những sườn đồi thạch xanh ngắt đang chuyển màu dưới nắng chiều.
"Từ chối. Và chuẩn bị cho trận tiếp theo."
---
Chương 19: Đòn cuối của Lâm
Lâm "cò" không phải kẻ dễ bỏ cuộc.
Sau khi Cảnh từ chối lời đề nghị của Bắc Hà Capital, hắn quyết định tung đòn cuối cùng – đòn đánh vào chính nền tảng đã làm nên sức mạnh của Cảnh: lòng tin của nông dân.
Một buổi sáng, tin đồn bắt đầu lan ra như lửa gặp gió: Công ty Cổ phần Nông sản Tràng Định đang gian lận tài chính. Sổ sách bị làm giả. Cổ phần của nông dân thực chất là giấy lộn, không có giá trị pháp lý.
Tin đồn được thêu dệt công phu. Người ta kể rằng Hà đã từng làm kế toán cho một công ty lừa đảo. Rằng Cảnh có tiền án vì nợ nần. Rằng toàn bộ mô hình cổ phần chỉ là chiêu trò đa cấp.
Cùng lúc đó, một nhóm nông dân – được cho là do Lâm cài vào – đồng loạt kéo đến trụ sở công ty đòi thanh lý hợp đồng và bán lại cổ phần. Họ mang theo loa phóng thanh, biểu ngữ, và cả phóng viên từ một tờ báo địa phương.
Đám đông mỗi lúc một đông. Không khí căng thẳng như dây đàn.
"Trả tiền đây!"
"Cổ phần giấy lộn!"
"Lừa đảo!"
Cảnh đứng trên ban công nhìn xuống. Anh thấy trong đám đông có những gương mặt quen thuộc – những người đã từng bắt tay anh, từng nhận cổ phần với niềm hy vọng. Và giờ đây, nỗi sợ đang chi phối họ.
Hà đứng bên cạnh, mặt tái nhợt. "Họ đang bị kích động. Mình phải làm gì đó."
Cảnh hít một hơi sâu.
"Chuẩn bị livestream."
---
Chương 20: Khoảnh khắc niềm tin
Mười lăm phút sau, Cảnh xuất hiện trước đám đông. Trên tay anh không có loa, không có biểu ngữ. Chỉ có một chiếc điện thoại được Thắng giơ lên, đang phát trực tiếp trên mạng xã hội.
"Tôi biết mọi người đang sợ." Cảnh nói, giọng bình tĩnh. "Sợ mất tiền. Sợ bị lừa. Sợ những gì mình không hiểu."
Đám đông lắng dần.
"Vậy nên hôm nay, tôi sẽ cho mọi người thấy tất cả."
Anh ra hiệu. Thắng xoay camera, bắt đầu di chuyển.
Điểm đến đầu tiên: ruộng thạch của ông Páo.
Ông lão đang đứng chờ sẵn. Trước ống kính, ông kể về hợp đồng đã ký, về tiền đã nhận, về những lần Cảnh đến tận nhà giải thích khi thị trường biến động.
"Tao không biết chữ nhiều." Ông Páo nói. "Nhưng tao biết ai tử tế."
Điểm đến thứ hai: xưởng chế biến của ông Quý.
Những dây chuyền đang hoạt động hết công suất. Những công nhân đang đóng gói những lô hàng gửi đi Hà Nội, Sài Gòn. Ông Quý giơ lên những hóa đơn, những hợp đồng, những chứng từ.
"Đây là bằng chứng." Ông nói. "Công ty này đang làm ăn thật."
Điểm đến thứ ba: văn phòng công ty.
Hà mở toàn bộ sổ sách trước ống kính. Từng con số được phơi bày: doanh thu, chi phí, lợi nhuận, danh sách cổ đông với đầy đủ họ tên và số cổ phần nắm giữ.
"Đây là tài khoản ngân hàng của công ty." Hà nói, chỉ vào màn hình máy tính. "Mọi người có thể kiểm tra. Không có một đồng nào bị biển thủ."
Livestream kéo dài hai tiếng đồng hồ.
Hàng nghìn người theo dõi. Trong đó có cả những nông dân đang đứng trước cổng công ty, giờ đây đang cúi xuống nhìn vào màn hình điện thoại của chính mình.
Và rồi, khoảnh khắc quyết định đến.
Một cụ già – người đã đứng trong đám đông biểu tình ban nãy – bước lên phía trước. Cảnh nhận ra bà. Đó là bà Sáu, một trong những cổ đông đầu tiên, người đã ký hợp đồng ngay sau ông Páo.
Bà Sáu run run cầm micrô:
"Tao... tao xin lỗi."
Giọng bà nghẹn lại.
"Tao sợ quá. Người ta nói mất hết. Tao không biết chữ, không hiểu mấy thứ này. Nhưng tao nhớ... hồi đầu vụ, nhà tao hết gạo, thằng Cảnh nó ứng trước tiền cho tao mua gạo. Không tính lãi."
Bà quay sang đám đông.
"Người như vậy mà lừa đảo à?"
Im lặng bao trùm.
Rồi từng người, từng người trong đám đông bắt đầu cất điện thoại đi. Những biểu ngữ được hạ xuống. Không ai nói gì, nhưng tất cả đều hiểu.
Cảnh đứng đó, không nói thêm lời nào.
Anh chỉ nhìn lên bầu trời Tràng Định đang chuyển màu hoàng hôn, và thầm biết: trận này, anh đã thắng.
Nhưng chiến tranh thì vẫn chưa kết thúc.
---
Chương 21: Tái cấu trúc
Sau sự kiện livestream, một điều kỳ lạ xảy ra.
Thay vì suy yếu, công ty của Cảnh trở nên mạnh hơn.
Những nông dân đã từng dao động giờ đây trở thành những người ủng hộ nhiệt thành nhất. Họ hiểu rằng mình không chỉ là người bán nguyên liệu, mà thực sự là chủ sở hữu. Và khi đã hiểu điều đó, họ bắt đầu hành động như những cổ đông thực thụ.
Họ tự tổ chức thành các nhóm giám sát chất lượng.
Họ báo cáo khi phát hiện ai đó định bán thạch ra ngoài.
Họ thậm chí còn góp ý về cách cải tiến sản phẩm.
Cảnh nhận ra: đây chính là "hào phòng thủ" mạnh nhất mà anh có thể xây dựng – một cộng đồng cổ đông có lợi ích gắn chặt với sự sống còn của công ty.
Anh quyết định tiến thêm một bước.
Trong một cuộc họp với Hà và ông Quý, Cảnh trình bày kế hoạch tái cấu trúc toàn diện:
1. Chuyên nghiệp hóa bộ máy: Tuyển thêm nhân sự có chuyên môn về tài chính, marketing, và xuất nhập khẩu.
2. Mở rộng sản phẩm: Ngoài thạch đen truyền thống, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như bột thạch hòa tan, thạch đen sấy dẻo, trà thạch đen...
3. Xây dựng thương hiệu: Đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý "Thạch đen Tràng Định", thiết kế bộ nhận diện thương hiệu chuyên nghiệp.
4. Chuẩn bị lên sàn: Đặt mục tiêu niêm yết trên HOSE trong vòng hai năm.
"Liệu có quá nhanh không?" Ông Quý hỏi.
"Nếu mình không nhanh, người khác sẽ làm." Cảnh đáp. "Lâm vẫn còn đó. Bắc Hà Capital vẫn còn đó. Họ chỉ đang chờ mình sơ hở."
Hà gật đầu. "Em đồng ý. Nhưng cần vốn. Rất nhiều vốn."
Cảnh mỉm cười. "Vậy thì phát hành thêm cổ phiếu."
---
Chương 22: Phát hành lần hai
Đợt phát hành cổ phiếu lần thứ hai của Công ty Cổ phần Nông sản Tràng Định diễn ra vào mùa xuân năm sau.
Lần này, mọi thứ đã khác.
Không còn những buổi họp dân chật vật giải thích. Không còn những ánh mắt hoài nghi. Thay vào đó là một quy trình chuyên nghiệp: bản cáo bạch được in ấn đàng hoàng, hồ sơ pháp lý đầy đủ, và một đội ngũ tư vấn từ Hà Nội được thuê để đảm bảo mọi thứ đúng luật.
Tổng giá trị phát hành: ba mươi tỷ đồng.
Đối tượng: cổ đông hiện hữu, nông dân trong vùng, và một số nhà đầu tư cá nhân bên ngoài.
Kết quả vượt ngoài mong đợi. Toàn bộ số cổ phiếu được đặt mua hết trong vòng hai tuần. Trong đó, hơn sáu mươi phần trăm đến từ chính những nông dân đã gắn bó với công ty từ những ngày đầu.
Có một chi tiết khiến Cảnh xúc động.
Ông Páo, người đàn ông Dao già nua, đã dùng toàn bộ số tiền dành dụm cả đời – hai mươi tám triệu đồng – để mua thêm cổ phiếu. Khi được hỏi tại sao, ông chỉ nói:
"Tao muốn thằng cháu nội tao sau này không phải bán thạch cho thằng Lâm."
---
Chương 23: Đòn phản công của Lâm
Lâm "cò" không cam tâm.
Sau khi đợt phát hành của Cảnh thành công, hắn nhận ra rằng mình đang mất dần quyền kiểm soát thị trường. Lượng thạch đổ về các điểm thu mua của hắn giảm hơn bảy mươi phần trăm. Nhiều thương lái nhỏ lẻ dưới trướng hắn bắt đầu chuyển sang làm đại lý thu mua cho công ty của Cảnh.
Hắn quyết định chơi canh bạc cuối cùng.
Một buổi sáng, Lâm tuyên bố thu mua thạch với giá hai mươi nghìn một cân – cao gấp đôi thị trường.
Tin tức gây chấn động.
Ngay lập tức, một số nông dân – đặc biệt là những người chưa ký hợp đồng với Cảnh – đổ xô đi bán cho Lâm. Thậm chí có vài hộ đã ký hợp đồng cũng lén lút bán ra ngoài, hy vọng Cảnh không phát hiện.
Hà báo cáo: "Hắn đang cố bóp nghẹt nguồn cung của mình. Nếu kéo dài, mình sẽ thiếu nguyên liệu trầm trọng."
Cảnh suy nghĩ một lúc.
"Không sao. Để hắn mua."
"Nhưng..."
"Hắn đang dùng tiền của chính mình để nâng giá thị trường lên. Điều đó có nghĩa là giá thạch đang tăng. Mà khi giá tăng, ai là người có lợi nhất?"
Hà chợt hiểu. "Những người đang nắm giữ hàng tồn kho. Tức là... mình."
"Chính xác."
Cảnh ra lệnh: không tăng giá thu mua cạnh tranh. Thay vào đó, tập trung vào chế biến sâu và bán hàng tồn kho với giá cao hơn trước.
Đồng thời, anh kích hoạt "lá chắn cổ đông".
Một thông báo được gửi đến tất cả cổ đông: bất kỳ ai phát hiện hộ gia đình nào bán thạch ra ngoài vi phạm hợp đồng sẽ được thưởng. Ngược lại, những hộ giữ đúng hợp đồng trong giai đoạn khó khăn này sẽ được thưởng thêm cổ phần.
Hiệu quả ngay lập tức.
Những nông dân là cổ đông bắt đầu tự giám sát lẫn nhau. Họ hiểu rằng mỗi cân thạch bán ra ngoài là làm suy yếu chính công ty của họ. Một mạng lưới bảo vệ vô hình nhưng cực kỳ hiệu quả được hình thành.
Sau một tháng, Lâm buộc phải hạ giá thu mua. Hắn đã tiêu tốn quá nhiều tiền mặt mà không đạt được mục đích phá vỡ nguồn cung của Cảnh.
Trận này, Cảnh lại thắng.
---
Chương 24: IPO
Hai năm sau.
Sàn giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, một buổi sáng tháng Mười.
Cảnh đứng trên bục, tay cầm chiếc búa gỗ nhỏ. Trước mặt anh là hàng trăm người: lãnh đạo sở giao dịch, nhà đầu tư, phóng viên, và đặc biệt – hơn năm mươi nông dân từ Tràng Định được công ty đưa vào tham dự.
Họ mặc những bộ quần áo đẹp nhất, nhiều người lần đầu tiên trong đời đặt chân đến Sài Gòn. Ông Páo ngồi hàng ghế đầu, bộ quần áo dân tộc Dao sặc sỡ, tay run run cầm chiếc điện thoại mà đứa cháu nội mới mua cho để chụp ảnh.
"Kính thưa quý vị." Cảnh nói vào micro. "Hôm nay, Công ty Cổ phần Nông sản Tràng Định chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh."
Tiếng vỗ tay vang dội.
"Mã chứng khoán: TDA."
Màn hình lớn phía sau hiện lên bảng giá. Giá tham chiếu: 25.000 đồng/cổ phiếu.
Những giây đầu tiên, giá đứng yên.
Rồi bắt đầu nhích lên.
26.000... 27.000... 28.000...
Hà, ngồi ở hàng ghế dành cho ban lãnh đạo, mắt dán chặt vào màn hình. Chị ta đã làm việc suốt hai năm qua để chuẩn bị cho khoảnh khắc này – kiểm toán, công bố thông tin, đáp ứng hàng trăm yêu cầu khắt khe của Ủy ban Chứng khoán.
30.000 đồng.
Một tiếng reo hò vang lên từ nhóm nông dân Tràng Định. Họ không hiểu hết những con số nhảy múa trên màn hình, nhưng họ hiểu một điều: những tờ giấy họ đã giữ gìn cẩn thận suốt ba năm qua giờ đây đang có giá trị thật sự.
Ông Páo quay sang hỏi Thắng – người được cử đi cùng để chăm sóc đoàn: "Cổ phần của tao giờ đáng giá bao nhiêu?"
Thắng tính nhanh. "Dạ, với giá này... khoảng một trăm tám mươi triệu ạ."
Ông Páo im lặng. Rồi nước mắt ông lão bắt đầu chảy dài trên đôi má nhăn nheo.
Cảnh gõ búa. Tiếng búa vang lên, đánh dấu một chương mới không chỉ cho công ty, mà cho cả một vùng đất.
---
Chương 25: Twist
Buổi tối sau ngày niêm yết, Cảnh đứng một mình trên sân thượng khách sạn nhìn xuống thành phố Sài Gòn hoa lệ.
Anh không tham gia tiệc ăn mừng.
Hà tìm thấy anh ở đó, tay cầm một ly rượu vang.
"Không vui à?" Chị hỏi.
"Có." Cảnh đáp. "Nhưng cũng không hẳn."
Anh chỉ tay về phía xa xa, nơi những tòa nhà cao tầng lấp lánh ánh đèn.
"Chị có biết hôm nay ai là người mua nhiều cổ phiếu TDA nhất không?"
Hà lắc đầu.
"Bắc Hà Capital."
Chị ta sững người.
"Họ mua vào qua ba công ty con khác nhau. Tổng cộng gần mười lăm phần trăm vốn." Cảnh nói chậm rãi. "Khôi không bỏ cuộc. Hắn chỉ thay đổi cách tiếp cận. Thay vì thâu tóm từ bên trong, hắn đang thâu tóm từ thị trường."
"Vậy mình phải làm gì?"
Cảnh im lặng một lúc.
"Chưa cần làm gì cả. Họ muốn mua thì cứ mua. Nhưng họ sẽ không bao giờ kiểm soát được công ty này."
"Tại sao?"
Cảnh quay lại nhìn Hà, ánh mắt bình thản:
"Vì sáu mươi mốt phần trăm cổ phần đang nằm trong tay những người nông dân ở Tràng Định. Họ không bán. Họ đã học được bài học của mình."
Anh nhấp một ngụm rượu, rồi nói thêm:
"Tao không bán thạch, chị ạ. Tao bán niềm tin."
---
PHẦN KẾT
Ba năm sau ngày niêm yết.
Công ty Cổ phần Nông sản Tràng Định đã mở rộng sang ba lĩnh vực mới: dược liệu (với sản phẩm chủ lực là cao thạch đen và các loại thảo dược vùng núi), thực phẩm chức năng, và xuất khẩu nông sản hữu cơ sang Nhật Bản và EU.
Doanh thu hàng năm vượt mốc một nghìn tỷ đồng.
Nhưng điều khiến Cảnh tự hào nhất không phải là những con số.
Một buổi chiều, anh trở về Tràng Định. Con đường đất đỏ ngày nào giờ đã được trải nhựa phẳng lì. Những ngôi nhà sàn cũ kỹ đã được thay bằng nhà xây kiên cố. Trẻ con trong vùng giờ đây có trường học khang trang, có thư viện, có máy tính – tất cả được xây dựng từ quỹ phúc lợi do công ty trích lập từ lợi nhuận.
Ông Páo giờ đã là một trong những cổ đông lớn nhất của công ty. Ông không còn trực tiếp trồng thạch nữa, mà trở thành cố vấn về chất lượng cho toàn bộ vùng nguyên liệu. Đứa cháu nội của ông – thằng bé mà ông từng nói "sau này không phải bán thạch cho thằng Lâm" – hiện đang học năm cuối Đại học Nông nghiệp Hà Nội, chuyên ngành Công nghệ thực phẩm.
Còn Lâm "cò"?
Hắn ta vẫn còn đó, nhưng thị phần đã teo tóp chỉ còn là một thương lái nhỏ lẻ. Một lần, Cảnh tình cờ gặp hắn ở chợ huyện. Lâm nhìn anh, định nói điều gì đó, nhưng rồi chỉ cúi đầu bỏ đi.
Khôi và Bắc Hà Capital vẫn nắm giữ cổ phần TDA. Họ đã tăng tỷ lệ sở hữu lên gần hai mươi phần trăm, nhưng chưa bao giờ có thể chi phối được các quyết định lớn của công ty. Lá chắn cổ đông nông dân vẫn vững chắc.
Một lần, trong cuộc họp cổ đông thường niên, Khôi đứng lên chất vấn về kế hoạch mở rộng sang dược liệu – cho rằng nó quá mạo hiểm và có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận ngắn hạn.
Trước khi Cảnh kịp trả lời, ông Páo đã đứng dậy.
"Tao không hiểu nhiều về kinh doanh." Ông nói, giọng chậm rãi nhưng rắn rỏi. "Nhưng tao biết cái cây thạch này. Nó mọc trên đất này bao đời rồi. Nó không chỉ để bán, mà còn để chữa bệnh. Nếu mở rộng sang dược liệu là để cho cây thạch sống lâu hơn, cho đất này sống lâu hơn, thì tao đồng ý."
Cả phòng họp im lặng.
Rồi tiếng vỗ tay vang lên.
Khôi ngồi xuống, mặt không biểu cảm.
Cảnh nhìn ông Páo, gật đầu nhẹ. Ông lão cũng gật đầu đáp lại.
Không cần nói gì thêm.
---
HẾT PHẦN MỘT
---